Sẹo lồi và sẹo phì đại khác nhau thế nào? Nguyên nhân và cách nhận biết

Sẹo lồi và sẹo phì đại đều là những loại sẹo hình thành do tăng sinh Collagen khiến bề mặt da gồ cao, cứng mất thẩm mỹ. Nhưng trên thực tế không giống nhau về mức độ lan rộng thời gian tiến triển và khả năng tự ổn định. Nhiều người thường nhầm lẫn hai loại sẹo này nên chọn sai cách chăm sóc làm cho sẹo ngày càng dày đỏ ngứa hoặc kéo dài dai dẳng.

Tại bài viết dưới đây, các chuyên gia PD De Paris sẽ giải thích rõ sẹo lồi sẹo phì đại khác nhau thế nào qua các dấu hiệu nguyên nhân hình thành và đối tượng dễ gặp cũng như giải pháp cải thiện hiệu quả an toàn.

Nguyên nhân gây sẹo lồi và sẹo phì đại

• Nguyên nhân gây sẹo lồi 

Sẹo lồi là tình trạng sẹo hình thành do quá trình lành thương tăng sinh collagen quá mức khiến cho mô sẹo phát triển mạnh và nhô cao hơn bề mặt da. Thông thường sẹo lồi có thể xuất hiện rõ rệt sau chấn thương vài tháng. Lúc này cơ thể tiếp tục sản xuất Collagen tích tụ dày đặc tại vị trí tổn thương. Điểm đặc trưng nhất của sẹo lồi đó là lan rộng vượt ra khỏi ranh giới vết thương ban đầu, xâm lấn vùng da xung quanh. Do vậy kích thước sẹo theo thười gian có thể lớn hơn rất nhiều so với vết thương lúc đầu.

Về dấu hiệu thì sẹo lồi thường có màu hồng, đỏ, hay tím sẫm với bề mặt tương đối nhãn có thể kèm theo cảm giác ngứa, căng tức cứng đôi khi sẽ đau khi chạm vào. Đặc biệt sẹo lồi hầu như không tự xẹp theo thời gian nên dễ gây mất thẩm mỹ gây ảnh hưởng tâm lý nhất là khi xuất hiện ở các vùng da như dái tai, cổ hay ngực. Ngoài ra bạn có thể gặp sẹo lồi ở nhiều vị trí trên cơ thể nhưng thường phổ biến hơn ở lưng, bả vai, ngực hay dái tay và những vùng da chịu lực căng kéo nhiều.

• Nguyên nhân gây sẹo phì đại

Sẹo phì đại cũng là dạng sẹo nhô cao do tăng sinh collagen tuy nhiên cơ chế và mức độ tăng sinh thường nhẹ hơn sẹo lồi. Sẹo phù đại hình thành kkhi cơ thể tao mô sẹo dày để sửa chữa tổn thương khiến cho vết sẹo có màu đỏ hồng, gồ lên trên mặt da nhưng chỉ giới hạn trong phạm vi vết thương ban đầu và không lan ra vùng da xung quanh. Đây là điểm khiến bạn phân biệt rõ giữa sẹo lồi và sẹo phì đại. 

Một đặc trưng quan trọng khác là theo thời gian, sẹo phì đại có xu hướng mềm dần và xẹp xuống, màu sắc nhạt hơn dù thường khó biến mất hoàn toàn nếu không can thiệp đúng cách. Quá trình ổn định của sẹo phì đại có thể kéo dài vài tháng hay thậm chí lâu hơn tùy cơ địa, mức độ tổn thương và cách chăm sóc sau khi da bị thương. Vì vậy, nếu sẹo chỉ gồ trong ranh giới vết thương và có dấu hiệu ngừng phát triển theo thời gian thì khả năng cao đó là sẹo phì đại. Còn nếu sẹo lan rộng, ngày càng dày và không tự xẹp thì bạn nên nghĩ nhiều đến sẹo lồi để có hướng xử lý phù hợp sớm.

Phân biệt sẹo lồi và sẹo phì đại dễ hiểu, chính xác

Sẹo lồi và sẹo phì đại đều là những dạng sẹo tăng sinh thường xuất hiện sau khi vùng da bị tổn thương như bỏng nặng,xăm hình, phẫu thuật, viêm nhiễm vết thương, côn trùng cắn… đặc biệt khi vết thương ở cấp độ II trở lên. Cả hai loại sẹo đều hình thành do nguyên bào sợi hoạt động mạnh và cơ thể sản sinh collagen quá mức trong quá trình lành thương. Vì có nhiều biểu hiện tương đồng như vùng sẹo nhô cao, đổi màu và dai dẳng, nhiều người dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, nếu nắm rõ những điểm dưới đây, bạn sẽ phân biệt sẹo lồi và sẹo phì đại nhanh hơn và lựa chọn hướng xử lý phù hợp, tránh để sẹo phát triển gây mất thẩm mỹ lâu dài.

1. Thời gian xuất hiện sẹo sau tổn thương

Một dấu hiệu quan trọng để nhận biết sẹo lồi và sẹo phì đại là thời điểm sẹo bắt đầu nổi rõ sau khi da bị thương:

• Sẹo phì đại: thường xuất hiện sớm, có thể thấy rõ ngay sau khi vết thương liền da (sẹo đỏ, dày lên theo đường vết thương).

• Sẹo lồi: thường xuất hiện muộn hơn, nhiều trường hợp vài tháng sau, điển hình khoảng 6 tháng kể từ lúc có tổn thương trên da.

2. Giới hạn phát triển của sẹo 

Nếu bạn đang băn khoăn sẹo lồi và sẹo phì đại khác nhau thế nào, hãy nhìn vào những giới hạn phát triển của sẹo dưới đây:

• Sẹo lồi: có xu hướng lan rộng vượt khỏi giới hạn vết thương ban đầu và lan da những vùng da xung quanh. Vì vậy, hình dáng sẹo lồi thường không theo khuôn vết thương có thể loang lổ, ngoằn nghèo và kích thương tăng dần theo thời gian.

• Sẹo phì đại: thường chỉ nằm trong phạm vi vết thương, bám đúng theo hình dạng ban đầu như sẹo dài theo đường mổ, sẹo theo hình bỏng… ít khi vượt ra ngoài ranh giới.

3. Dấu hiệu đi kèm: đau, ngứa, rát hay chỉ gồ lên?

Cảm giác tại vùng sẹo cũng là yếu tố giúp bạn phân biệt rõ hơn : 

• Sẹo phì đại: chủ yếu là nhô cao và đổi màu và đa số không gây khó chịu nhiều, ít ngứa rát (trừ một số giai đoạn sẹo còn mới).

• Sẹo lồi: thường gây ngứa, đau rát, căng tức, thậm chí đau khi chạm đồng thời cảm giác khó chịu có thể lan ra vùng da xung quanh sẹo.

Ngoài ra, sẹo phì đại thường mềm hơn,màu đỏ hồng. Còn sẹo lồi hay căng cứng màu đậm hơn và bề mặt trơn bóng.

4. Bản chất quá trình hình thành

Xét về cơ chế thì cả hai đều liên quan đến Collagen nhưng mức độ và cách tổ chức mô sẹo khác nhau:

• Sẹo lồi: do cơ thể tăng sản xuất collagen quá mức đồng thời kèm hoạt động nguyên bào sợi và tăng sinh mạch máu. Hơn nữa cấu trúc mô sẹo có xu hướng tăng dày và phát triển quá đà hay sắp xếp lộn xộn.

• Sẹo phì đại: là tình trạng tăng sinh nguyên bào sợi và collagen nhưng thường khu trú, mô sẹo dày lên trong phạm vi tổn thương, cấu trúc cũng có thể sắp xếp không trật tự nhưng ít xâm lấn như sẹo lồi.

5. Khả năng phục hồi và đáp ứng điều trị

Khả năng tự ổn định theo thời gian là điểm tạo ra khác biệt lớn trong đó: 

• Sẹo lồi thì thường rất ít khi tự khỏi. Đồng thời không tự xẹp mà có tỷ lệ tái phát cao giúp đáp ứng điều trị. Nhìn chung sẽ khó hơn và cần kiên trì cũng như lựa chọn đúng phương pháp.

• Sẹo phì đại: trong nhiều trường hợp có thể tự mềm và xẹp dần và tỉ lệ tái phát thấp hơn, thường đáp ứng điều trị tốt hơn so với sẹo lồi.

Nhìn chung nếu sẹo sớm xuất hiện nằm gọn trong ranh giới vết thương và có xu hướng dịu dần theo thời gian thì khản năng cao là sẹo phì đại. Còn nếu sẹo xuất hiện muộn, lan ra vùng da lành, kèm ngứa/đau rát và không tự xẹp thì bạn nên nghĩ nhiều đến sẹo lồi để can thiệp sớm, hạn chế sẹo phát triển lớn và khó xử lý hơn về sau.

Phương pháp điều trị sẹo lồi và sẹo phì đại phổ biến hiện nay

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị sẹo lồi và sẹo phì đại giúp cải thiện tình trạng sẹo nhô cao, cứng, đỏ và giảm ngứa rát, từ đó trả lại vẻ thẩm mỹ cho vùng da tổn thương. Tùy vào loại sẹo và thời gian hình thành, vị trí sẹo, kích thước và cơ địa, bác sĩ sẽ chỉ định phương án phù hợp hoặc phối hợp nhiều kỹ thuật để tăng hiệu quả và hạn chế tái phát. Dưới đây là những cách trị sẹo được áp dụng khá phổ biến mà bạn có thể tham khảo.

• Tiêm thuốc trị sẹo lồi và sẹo phì đại

– Tiêm Corticosteroids: Đây là phương pháp được sử dụng rộng rãi trong điều trị sẹo tăng sinh. Corticosteroids có tác dụng ức chế tăng sinh nguyên bào sợi, giảm tổng hợp collagen và glycosaminoglycan, nhờ đó giúp mô sẹo mềm hơn, xẹp dần và giảm triệu chứng ngứa/căng tức. Tuy có tỷ lệ đáp ứng khá tốt, nhưng thực tế sẹo vẫn có nguy cơ tái phát, đặc biệt với sẹo lồi. Một số tác dụng phụ có thể gặp gồm đau khi tiêm, giãn mạch, rối loạn sắc tố, lắng đọng tinh thể tại vị trí tiêm… nên cần thực hiện đúng chỉ định và theo dõi tại cơ sở y tế.

– Tiêm Interferon có cơ chế ức chế tổng hợp collagen type I và III thông qua tác động lên quá trình tạo mARN nội bào. Đây là phương pháp thường sẽ được cân nhắc như biện pháp phối hợp cùng các kỹ thuật khác để tăng hiệu quả điều trị sẹo. Nhược điểm phương pháp này chi phí khá cao và có thể gây ra tác dụng phụ như triệu chứng giống cúm như mệt mỏi, sốt nhẹ.

– Tiêm Bleomycin: Bleomycin có thể giúp giảm tổng hợp collagen nhờ ức chế một số yếu tố liên quan như TGF–β1 và lysyl oxidase. Dù có thể hỗ trợ cải thiện sẹo nhô cao ở một số trường hợp, phương pháp này cũng tiềm ẩn tác dụng không mong muốn như tăng sắc tố bất thường, teo da… nên cần bác sĩ chuyên môn thăm khám và cân nhắc kỹ.

• Liệu pháp lạnh loại bỏ sẹo lồi và sẹo phì đại

Liệu pháp lạnh thường sử dụng nitơ lỏng tác động trực tiếp lên mô sẹo làm gây biến đổi vi tuần hoàn hình thành huyết khối nhỏ dẫn đến các tổn thương tế bào do thiếu máu cục bộ từ đó làm mô sẹo giảm thể tích. Trên thực tế thì sẹo phì đại thường đáp ứng với liệu pháp lạnh tốt hơn sẹo lồi. Tác dụng phụ có thể gặp là đau rát trong và sau thủ thuật, phồng rộp, mất sắc tố hoặc loang màu da ở vùng điều trị.

• Phẫu thuật sửa sẹo căng mô bề mặt

Phẫu thuật sửa sẹo căng mô bề mặt được áp dùng khi sẹo lớn, kéo dài và ảnh hưởng chức năng thẩm mỹ. Bác sĩ sẽ cắt bỏ mô sẹo hoặc tạo hình lại vùng tổn thương, giúp giải phóng co kéo và cải thiện bề mặt da. Tuy nhiên, phẫu thuật cũng đồng thời tạo ra một vết thương mới, vì vậy vẫn có nguy cơ để lại sẹo sau mổ. Với sẹo phì đại kéo dài trên 1 năm hoặc sẹo gây hạn chế vận động, phẫu thuật có thể được cân nhắc. Riêng sẹo lồi lớn đôi khi lại là trường hợp cần phẫu thuật vì các phương pháp khác dễ thất bại, nhưng để hạn chế tái phát, phẫu thuật thường được kết hợp thêm các biện pháp hỗ trợ theo chỉ định bác sĩ.

• Một số phương pháp hỗ trợ khác

Ngoài các cách trên, điều trị sẹo lồi và sẹo phì đại còn có thể được chỉ định thêm như tiêm botulinum toxin A, băng ép/điều trị áp lực, xạ trị, bôi silicone gel, thuốc bôi steroid… Tuy nhiên, hiệu quả có thể khác nhau tùy tình trạng sẹo và thường cần kiên trì, đúng liệu trình, kết hợp chăm sóc tại nhà để đạt kết quả tốt.

Lưu ý: Những thông tin trên chỉ giúp bạn mang tính chất tham khảo. Bởi sẹo lồi và sẹo phì đại có nguy cơ tiến triển khác nhau vì vậy cần thăm khám bác sĩ da liễu tại Phòng khám PTTM PD DE PARIS để hạn chế tối đa biến chứng hay tái phát.